

HISTORIA RODU TURNO


TURNOWIE NA ZIEMIACH POLSKICH
Wiek XVIII







Konfederacja barska - Pułaski w bitwie pod Częstochową
Jasnym kolorem zaznaczono terytoria zajęte przez konfederatów
KAZIMIERZ TURNO 1778-1817

Generał Kazimierz Turno
Służbę w wojsku rozpoczął w 1803 w armii pruskiej jako adiutant księcia Fryderyka Augusta. W 1806 roku z własnych zasobów majątkowych wystawił 5 pułk strzelców konnych, którym dowodził w randze pułkownika do 1810 roku. Biorąc udział w licznych kampaniach 1807r. odznaczył się szczególnie w bitwie pod Toruniem oraz w świetnej szarży na czele swojego pułku pod Frydlandem niedaleko Królewca, gdzie z dywizją generała Dąbrowskiego przyczynił się do rozgromienia nieprzyjacielskich wojsk rosyjskich. Został tam ranny i otrzymał krzyż kawalerski Legii Honorowej. Zwycięstwo to doprowadziło do zawarcia pokoju w Tylży i utworzenia Księstwa Warszawskiego.
Dzielny żołnierz napoleoński, generał brygady armii Księstwa Warszawskiego, odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari.



Napoleon pod Frydlandem



W roku 1809 dowodził pułkiem w bitwach pod Górą, Sandomierzem i Wrzawą. Za męstwo i działania taktyczne w 1810r. został awansowany na generała brygady i mianowany adiutantem króla saskiego i księcia warszawskiego Fryderyka Augusta, a także dowódcą wojskowym departamentu kaliskiego. To w skład jego pułku wchodził szwadron jazdy, którym dowodził ppłk. Berek Joselewicz, dzielny żołnierz polski żydowskiego pochodzenia, poległy w bitwie pod Kockiem, zabity zdradziecko przez austriackich huzarów w 1809 r
Brał też udział w wyprawie moskiewskiej 1812 roku jako dowódca 29 Brygady Jazdy Dywizji gen. A. Rożnieckiego w IV Korpusie Rezerwowym Kawalerii gen. Marie Victora Nicolasa de Fey de La Tour Maubourga. Odznaczył się w bitwie pod Mirem w czasie walk odwrotowych spod Moskwy. Nad Berezyną został ciężko ranny.
Mimo poważnych obrażeń stanął do walki w kampanii 1813 r. jako dowódca brygady w VIII Korpusie Wielkiej Armii. W Dreźnie został uroczyście odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Legii Honorowej. Wraz z królem saskim dostał się do niewoli pod Lipskiem . .
Kazimierz Turno ostatnie chwile swego życia spędził w pałacu w Dobrzycy, który odziedziczył po wuju gen. Augustynie Gorzeńskim (bracie Korduli z Gorzeńskich - Turnowej). Otrzymał też w spadku po Gorzeńskim połowę pałacu Jabłonowskich w Warszawie, a dokupując drugą połowę stał się właścicielem całości. Nie na długo jednak, gdyż już w 1817 r. odsprzedał go Urzędowi municypalnemu miasta Warszawy za sumę 275 000 złp. Niedługo po tym zmarł w Dobrzycy wskutek ran odniesionych nad Berezyną w wieku 39 lat. Żoną jego była Helena Rogalińska herbu Łodzia, kasztelanka międzyrzecka, z którą miał 5 córek ( Augustynę, Kordulę, Józefatę, Donatę i Amelię). Należał do lóż masońskich.
Bitwa nad Berezyną
Wojsko Księstwa Warszawskiego
Jan Henryk Dąbrowski

Strzelec konny
Pułk polskiej jazdy przed Napoleonem
Świętopełk - książę gdański
Pierścień Świętopełka znaleziony na pograniczu Kujaw i Wielkopolski


Augustyn Gorzeński - wuj Kazimierza Turno



Generał na koniu - Księstwo Warszawskie
Pałac w Dobrzycy
Pałac Jabłonowskich odsprzedany władzom Warszawy

Jan Kazimierz Turno
Jan Turno
Zygmunt Turno
Kordula Gorzeńska
Krystyna Szembek
Kazimierz Turno
Adam Turno
Helena Rogalińska
Urszula Prusimska
Ludwika Hemling
Helena
Zygmunt Tadeusz Turno
Karol Turno
Krzysztof
gen. Henryk Dembiński
Aniela Korwin Szymanowska
Ludwik Turno
Gustaw Turno
Ludwika Mirewicz
Gustaw
Bolesław Konstantynowicz
Zygmunt Franciszek
Bronisław
Aleksandra Tymińska
Anna Marianna Turno
Drzewo genealogiczne rodu Turnów herbu Kotwice
Adam Turno 1775 - 1851
Adam Turno, brat gen. Kazimierza Turno również był oficerem. W 1806 roku jako żołnierz wielkopolskiej gwardii honorowej powitał Napoleona. W 1807 był już w składzie wojska Księstwa Warszawskiego. Brał udział w wojnie z Austrią, za co otrzymał Krzyż Virtuti Militari. Następnie jako szwoleżer gwardii
doszedł do stopnia pułkownika. Odznaczony orderem Legii Honorowej.
W 1801 roku otrzymał od rodziny majątek tzw. Oporowszczyznę, którym nie bardzo dobrze gospodarował i popadł w kłopoty. Jego sytuacja finansowa jednak znacznie się poprawiła po intratnym małżeństwie jego syna Wincentego z Heleną Kwilecką, która jako dobra posagowe wniosła między innymi Objezierze - Pałac otoczony wspaniałym parkiem.
W 1803 roku ożenił się z Urszulą Prusimską, miał z nią dwoje dzieci, choć samo małżeństwo nie okazało się trwałe, rozpadło się po kilku latach. Dzieci :
Aleksandra /znana jako Aleksandryna lub Adyna/przebywała pod opieką babki Prusimskiej w Sędzinach a Wincenty wychowywał się u brata Kazimierza w Dobrzycy wraz z jego własnymi. Wincenty pod niewątpliwym wpływem bojowo - patriotycznej osobowości wuja wyrósł na dzielnego żołnierza, uczestnika powstania listopadowego. Adyna była piękną panną o włoskich rysach. O jej względy starał się Paweł Edmund Strzelecki, przyszły podróżnik i odkrywca.
Bezskutecznie. Adam Turno nie chciał słyszeć o zubożałym szlachcicu. Krążyły plotki o tym, że zakochany Strzelecki jakoby miał porwać swą ukochaną i że Turno rzekomo obił go kijem. Adam tego nie potwierdza. Wspomina natomiast w pamiętniku, że podarował mu cenny zegarek, aby tylko natrętny zalotnik sobie poszedł i nie wracał... Paweł pracował jako nauczyciel w pobliskim majątku Więckowice, należącym jeszcze wtedy do Adama Turno, lecz prawdopodobnie komuś wydzierżawionym. Gdy się poznali Adyna miała niecałe piętnaście lat a on dwadzieścia dwa. Dzięki przychylności pani Prusimskiej młody nauczyciel
zamieszkał u niej w Sędzinie, miał Adynę blisko.....
Ojciec wytypował dla Aleksandryny zupełnie innego kandydata na męża, zamożnego szlachcica z zacnego rodu Sczanieckich. Poprawiłoby to znacznie jego sytuację finansową. Na próżno..... Młoda Turnówna nie chciała nikogo innego

Adam Turno
Marianna Łakińska
Kazimierz Turno
Szczepan Stefan Turno
Aleksandra Krystyna Turno
Stefan Turno


Pałac w Dobrzycy
Pałac w Objezierzu
Mojej drogiej Babci, Annie Mariannie Turno
poświęcam......




Paweł Edmund Strzelecki
P.E Strzelecki Adyna Turno w starszym wieku
Wincenty Turno
Aleksandryna Turno
Hipolit
Maria
Ludwika Turno
Witold Turno
Gotard Turno
Józefa Laskowska
Gotard Turno
Ludwika Turno
linia Szembek , linia Szymanowki
linia Gorzeński, linia Kwilecki
krewni i powinowaci linii Szembek - Szymanowski

Rycerz zakonu joannitów
Rycerz teutoński / krzyżacki/
Katarzyna Chłapowska
Wincenty Prusimski

Zdobywanie zamku





Potem też nie zapominał o Adynie. Listy pełne wyznań dostawała przez dwadzieścia kilka lat. Czekała.... Lecz on już nigdy do Polski nie wrócił. Badał i opisywał rdzennych mieszkańców na różnych kontynentach, minerały i florę, sporządzał szczegółowe mapy dziewiczych terenów, odkrył duże złoża złota. Zdobył światową sławę i uznanie wśród ludzi nauki. A ona nigdy nie wyszła za mąż......
Adam Turno prowadził pamiętnik, w którym zapisywał wydarzenia historyczne i obyczajowe dotyczące ważnych wydarzeń i rodziny. Zawarł w nim na licznych stronach również informacje o Adynie. Upamiętnia dzień 1820 roku, kiedy to po przejechaniu stu dwudziestu kilometrów dotarł do Sędzin i tu zastał "... niejakiego (zakreślone, ale do odczytania – Edmunda Strzeleckiego) przystoynego, grzecznego fanfarona gołego, tego Edward Raczyński, którego ma być kuzynem, kazał edukować i dosyć temu odpowiednio, lecz mi się nie podoba, że go pani Prusimska do domu swego wzięła....."
15 czerwca 1821 r.: (...) Adynka się podoba, Konstanty Sczaniecki chce Ją gwałtem, ona go nie chce, bo ten dandys Str. głowę Jey zaprzątnął, to wszystko ledwo mnie w grób nie zaprowadza..." Na początku lipca 1821 r. Turno pisał o Adynie: (...) przyznała mi się że miała słabość do Strz. Cóż miało serce rodzicielskie robić, darować i płakać..." Turno odnotował 14 sierpnia 1821 r.: (...) dopiero się dowiedziałem, że siostra awanturnika [zaczernione - Strzeleckiego] rozniosła, że Jey brat się w Adynce kocha, że mnie uciekła, co bardzo podobno w ludziach tego rodzaju się chwali, lecz mnie to mocno martwiło. .." Powtarzane plotki musiały mu mocno dokuczyć, bo jeszcze rok później, latem 1822 r., zanotował o Strzeleckim:..." Życzę mu wszystkiego dobrego tylko nie powrotu do nas...."
Ciekawy jest też zapis niezłomnego napoleończyka Adama Turno dotyczący pomysłu odwiedzenia starego Kościuszki we Francji "... Kozietulski, Szeptycki, Skarżyński, Madaliński, ja i jeszcze kilku oficerów - pisał Turno - pojechali oddać nasze uszanowanie naczelnikowi Kościuszce, który mieszkał w Berville [...] Ten starzec 68-letni, wysokiego wzrostu, przyjął nas ze łzami i my pełne oczy tych mieli. Każdego osobno o nazwisko pytał i całował, a my go w ręce. Gdy mu Kozietulski pokazał pierścień, który dał Madalińskiemu w 1794 r., a który miał na palcu syn jego, rozpłakał się. [...] Odjechaliśmy szczęśliwi żeśmy oblicze tego wielkiego i prawdziwego mogli widzieć i ręce te ucałować, które ojczyznę naszą tak dzielnie i nieszczęśliwie broniły..."
.


Helena Kwilecka
Wincenty Turno 1803 - 1867
Sędziny
Helena Kwilecka Turno
Wincenty Turno
Adam Turno
Strzelecki z Adyną - inscenizacja filmowa
Strzelecki wyjechał w podróż po świecie aż trafił do Australii, a korespondencja między nim a Adyną trwała latami. Jeden ze szczytów w Górach Błękitnych nazwał Adine,
a rzadki kwiat z nowo odkrytej góry Kościuszki przysłał jej w liście.


Więckowice
Adyna po powstaniu styczniowym
Gdy wybuchło powstanie listopadowe Wincenty Turno niezwłocznie stanął do walki. Walczył dzielnie u boku swojego krewnego Karola Turno nie unikając starć
najbardziej niebezpiecznych. Do Objezierza powrócił w randze porucznika, odznaczony krzyżem wojskowym. Ucierpiało natomiast jego zdrowie. Pocisk, który wybuchł
blisko niego, spowodował znaczną utratę słuchu. Od tej pory poświęcił się wychowaniu dzieci, dbając wraz żoną Heleną o ich wykształcenie, rozwój moralny i postawę patriotyczną.
W grudniu 1831 roku załatwiając sprawy urzędowe w Poznaniu poznał Adama Mickiewicza, o czym natychmiast doniósł w liście ojcu Adamowi. ..." Wróciłem w tej chwili z Poznania, gdzie dziś byłem dla zapłacenia w landszafcie. Widziałem się tam z Adamem Mickiewiczem, po którego jutro posyłam. Bawi u nas od kilku dni Stefan Garczyński wielki jego przyjaciel, i to ułatwiło nam sprowadzenie ukochanego poety do Objezierza. Jeśli Papa i Adynka ciekawi są zobaczyć wielkiego człowieka, więc prosimy o śpieszne przybycie"...
Dom, Wincentostwa Turnów w Objezierzu słynął z gościnności i wyższego nastroju duchowego, Jaki w nim panował. Gościli w nim oprócz Adama Mickiewicza i Stefana Garczyńskiego najznamienitsi mężowie i pieśniarze jak między innymi: Kajetan Wężyk, Wincenty Pol, Syrokomla, w końcu Józef Ignacy Kraszewski





Kościuszko w Berville - Ludwik Solski
Dom w Berville - mieszkanie Kościuszki
Kościuszko w starszym wieku
" Tobie tylko Wincenty zostawiam Pałasz, który w nadziei odzyskania mej Ojczyzny od roku 1806 do 1814 1 kwietnia używałem, użyj go znowu w takimże celu i swym go pozostaw synom...” - takie oto przesłanie pozostawił w testamencie Adam Turno swojemu jedynemu synowi, dziedzicowi Chojna i założycielowi linii objezierskiej.
Wincenty urodził się w Sędzinach w 1803 roku, wcześnie utracił matkę, a ojciec Adam wraz z bratem Kazimierzem walczyli u boku Napoleona. Wychowywał się
w pałacu w Dobrzycy u kochającej go stryjenki Heleny z Rogalińskich Turno. Po ukończeniu szkół we Wschowie i Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie ożenił się z Heleną Kwilecką, która wnosząc w posagu Objezierze, znacznie poprawiła kondycję majątkową rodu. Radowało to bardzo jego ojca.
W dawnych dokumentach rodzinnych istniał wywód genealogiczny pochodzenia rodu Turnów od starożytnych wojowników o nazwisku Turnus lub Turnos, którzy wraz z królem Bitynii w czasach Bolesława Chrobrego przybyli z terytorium Cesarstwa Rzymskiego na ziemie północnych Słowian i tu się osiedlili. Chociaż z punktu widzenia nauki współczesnej takie twierdzenie może być mało wiarygodne i podważone, to trudno jest podważyć fakt, że w starożytności istniał znaczący ród Turnus. Wergiliusz w Eneidzie sięgając do mitologii uwiecznia nazwisko Turno jako króla Rutulów eksponując jego cechy osobowe: odwagę, męstwo, waleczność, bezkompromisowość ; - Turnus walczy o rękę kobiety i niezależność swego ludu, bierze udział w podboju Troii, pokonuje wielu wrogów.... Staje do pojedynku z synem bogów Eneaszem i ginie do końca broniąc swoich ideałów...






Wizerunki królów Bitynii
Turno na rycinach - Eneida
Walka Turny z Eneaszem

Ludwik
Pierwsze wzmianki o Turnach w Polsce moża znaleźć w XIII wieku i spowija je mgła średniowiecza. Skąd przybyli i kim byli przedstawiciele tego rodu? Genealodzy doszukują się ich korzeni w dawnej Italii, a także Galii i Germanii. Pieczętowali się herbem kotwica /trzy białe kotwice ku dołowi zwrócone na czerwonym tle/. Byli rycerzami..... Joanes Helmers, który opisał ludy nadbałtyckie, uznał , iż jest to ....."najstarożytniejszy herb w Pomeranii".....
Polscy kronikarze, Miechowita i Kromer, znajdują nazwisko Turno w ziemi chełmińskiej w łuku Wisły. Od niego brały nazwy okoliczne miejscowości jak Turno, Turzno, Turnia czy Turenia. Istniał też w okolicy dzisiejszego Torunia zamek warowny Turno zwany. Jak donosi Kromer tereny te należały podwładnie
do biskupa chełmińskiego. Mimo porozumienia z Krzyżakami a nawet udostępnienia im zamku do działań przeciwko pogańskim Prusinom, Turnowie ponieśli duże straty po brutalnym najściu Świętopełka i resztka rodu musiała się wynieść na Pomorze, gdzie razem z zakonem, jak pisze M. Bielski
...."ogniem i mieczem chrześcijańskiej wiary bałwochwalców uczyli"......
W roku 1376 za okazane męstwo i krzewienie mieczem wiary od zakonu teutońskiego lub, jak niektórzy twierdzą, od joannitów otrzymali dobra ziemskie : Stręczno /obec. Strączno/ i Kwiramę/obec. Chwiram/ w pobliżu miasta Wałcz. Herman Turno, potomek obdarowanych podpisywał się pod dokumentami transakcyjnymi ze starostą Wałcza z roku 1470 : " Hermanus Turno Stręczna i Kwiramy dziedzic".
Herman i Elżbieta Turno mieli syna Mateusza, który to z kolei z Anną Kojen herbu Kojen spłodził jedynego syna Bartłomieja w 1503 r i jemu to zapisał owe dobra. Bartłomiej ożeniony z Zofią Bornstedt, szlachcianką pruską, miał czterech synów i jedną córkę, Sam zaś został zabity ok. 1530r. przez panów Wedel-Tuczyńskich, którzy rościli sobie prawa do części jego dóbr . Po kilku procesach sądowych ustalono, że dziedzicami dóbr zostają dzieci : Jerzy, Mateusz, Wawrzyniec, Wilhelm i Katarzyna. Spór z Tuczyńskimi ciągnie się latami, w 1557 sam król Zygmunt August potwierdza stosownym dokumentem fakt nadania spornych ziem Turnom.
Potomkowie Jerzego wygaśli w czwartym pokoleniu, synowie Wilhelma umarli bezpotomnie, Mateusz z powodu sporów religijnych zabity został przez szlachtę Bolków, potomnych nie miał, Wawrzyniec ożeniony z Anną Bolkówną herbu Działosza, gospodarując w Stręcznie i Kwiramie, jak podaje testament z 1582 , zapisał je synom Krzysztofowi i Wawrzyńcowi. Krzysztof był bezpotomny, a Wawrzyniec ożenił się z Anną d`Anklam Brantalską herbu Sześć Lilii.
Mieli synów Remigiusza i Mateusza. Przez wiele lat musieli się procesować o prawa do dóbr, aż wreszcie król Jan Kazimierz dekretem z 1649 r prawa te definitywnie potwierdził. Remigiusz umarł bezpotomnie, a Mateusz wziął za żonę Annę Hossell herbu Mora vel Czarna Głowa Związana. Była dziedziczką wielu okolicznych dóbr. Mieli jednego syna Hermana Fryderyka. Ten pojął za żonę Dorotę de Herzberg Arcemberską, dziedziczkę wielu dóbr w pow. gnieźnieńskim. Mieli syna Jana Kazimierza i dwie córki Teresę i Elżbietę
Krzyż konfederacki
Jan Kazimierz Turno w roku 1712 sprzedał Kwiramę /Chwiram/. Był wtedy już pułkownikiem , dowódcą dragonii wojsk polskich, generał-adiutantem przy hetmanie Potockim, a także wojskim województwa kaliskiego. Poza dobrami dziedzicznymi dokupił następujące: Targowa, Górka, Stawęczyn, Lembina i inne w kaliskim, później Borzykowo, Wrąbczyn, Adamiszcze i wiele innych. Był ożeniony z Maryanną Łakińską herbu Pelikan, dziedziczką dóbr na Krainie, miał pięciu synów, i cztery córki : Antoninę za Szołdrskim z Szołdr herbu Łodzia, Annę zakonnicę, Barbarę za Chociszewskim herbu Junosza i Małgorzatę za Swinarskim herbu Poraj. Ta żyła 112 lat. Synowie: Stefan był opatem cystersów, Antoni - pułkownik i cześnik kaliski umarł bezpotomnie, Mateusz zakonnik jezuita, Zygmunt w 1732 r. otrzymał po rodzicach; Górkę, Mielesznę, Małą Wieś , Wielką Wieś, Stawęczyn, ożenił się z kasztelanką nakielską Katarzyną z Szembeków ze Słupii, był również zastawnikiem wielu dóbr, pułkownikiem, generał-adiutantem a w roku 1776 podstolim kaliskim. Miał cztery córki: Franciszkę, Salomeę za Szymanowskim, Karolinę i Ksawerę za Walewskim - wojskim sieradzkim oraz dwóch synów ; Józefa i Szczepana.
Piątym synem Jana Kazimierza był Jan, który dziedzicząc Stręczno podpisywał się Jan na Stręcznie Turno. Dokupił dobra Goniembice oraz Reszkowo w powiecie nakielskim, gdy był generałem-majorem. W 1766 r. jako stolnikowi kaliskiemu, król zaoferował mu stanowisko doradcy w sprawach ojczyzny na sejmikach i w sejmie, był kawalerem orderu św. Stanisława. Z żoną Kordulą Gorzeńską herbu Nałęcz miał dwie córki : Ludwikę i Katarzynę i dwóch synów ; Kazimierza i Adama. Jan czynnie uczestniczył w konfederacji barskiej, za co część jego majątków została skonfiskowana. Pozostałe dobra o szacunkowej wartości 3.000.000 pozostawił synom.
Berek Joselewicz pod Kockiem

Wzory herbów obcych


Adam Mickiewicz - portret S.Chejmanna rep. M.Skorupski
Kotwice - pieczęć lakowa, pracownia sztukaherbu.pl
Created by User:Mathiasrex Maciej Szczepańczyk, based on layers of User:Halibutt
